Karar vericinin tercih ettiği çözümü bulmak için filtreleme yardımlı etkileşimli bir yöntem

Ceren Tuncer Şakar, Gülşah Karakaya
261 38

Öz


Çoklu ve birbirleriyle çelişen amaçlara sahip karar verme problemlerinde karar vericinin en çok tercih ettiği çözümü belirlemek kolay ve doğrudan bir iş değildir. Bu çalışmada, mevcut çözümler arasında karar vericinin en çok tercih ettiğine yakınsamak üzerine etkileşimli bir yöntem önerilmiştir. Önerilen yöntem, ardışık iterasyonlar boyunca karar vericiden tercih bilgisi toplamakta ve bu bilgiler doğrultusunda çözüm uzayını daraltmaktadır. Karar verici, her iterasyonda sınırlı sayıda çözümü değerlendirmekte ve bilişsel yükü düşük kararlar vermektedir. Bu kararlar, gerçek karar verici davranışlarına uygun ve esnek bir tercih fonksiyonu olan ağırlıklı Lα fonksiyonu ile modellenmiştir.  Önerilen yöntemin etkinliğini artırmak için her iterasyonda değerlendirme için sunulan çözümler bir filtreleme yöntemi yardımı ile belirlenmiştir. Yöntemin performansını değerlendirmek için Times Higher Education’ın yıllık olarak yaptığı üniversite sıralama verileri kullanılmıştır. Beş kriterde değerlendirilen üç farklı üniversite kümesi ile deneyler yapılmıştır. Sonuçlar, önerilen yöntemin en çok tercih edilen çözüme yakınsamakta başarılı olduğunu göstermektedir.


Anahtar kelimeler


Filtreleme; etkileşimli yöntem; çok kriterli karar verme; Lα fonksiyonu

Tam metin:

PDF


Referanslar


Özel B. ve Özyörük B., Supplier Selection With Fuzzy Axiomatic Design, Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 22 (3), 415-423, 2007.

Dağdeviren M. ve Erarslan E, Supplier Selection Using Promethee Sequencing Method, Journal Of The Faculty Of Engineering And Architecture Of Gazi University, 23 (1), 69-75, 2008.

Akyüz G., Bulanık Vikor Yöntemi Ile Tedarikçi Seçimi, Atatürk Üniversitesi Iktisadi Ve Idari Bilimler Dergisi, 26 (1), 197-214, 2012.

Yurdakul M. ve İpek A.Ö., Development of a Decision Support System to Use in the Selection of Material Handling Systems, Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 20 (2), 171-181, 2005.

Aksoy E, Ömürbek N, Karaatlı M, AHP Temelli Multimoora Ve Copras Yöntemi Ile Türkiye Kömür Işletmeleri’nin Performans Değerlendirmesi, Hacettepe Üniversitesi Iktisadi Ve Idari Bilimler Fakültesi Dergisi, 33 (4), 1-28, 2015.

Temiz I. ve Erol S., Multiobjective Genetic Algorithm for Fuzzy Flowshop Scheduling Problem, Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 22 (4), 855-862, 2007.

Roy B., Paradigm and challenges, Multiple Criteria Decision Analysis: State of the Art Surveys, Springer, Berlin, Almanya, 19-39, 2016.

Keeney R.L. ve Raiffa H., Decisions with Multiple Objectives: Preferences and Value Tradeoffs, Wiley, New York, A.B.D., 1976.

Wakker P.P., Additive Representations of Preferences: A New Foundation of Decision Analysis, Springer, Dordrecht, Hollanda, 1989.

Jacquet-Lagrèze E. ve Siskos Y., Assessing a set of additive utility functions for multicriteria decision-making, the UTA method, European Journal of Operational Research, 10 (2), 151-164, 1982.

Siskos Y., Grigoroudis E., Matsatsinis N.F., UTA methods, Multiple Criteria Decision Analysis: State of the Art Surveys, Springer, Berlin, Almanya, 315-362, 2016.

Greco S., Mousseau V., Słowinski R., Ordinal regression revisited: multiple criteria ranking using a set of additive value functions, European Journal of Operational Research, 191 (2), 416-436, 2008.

Kadzinski M. ve Tervonen T., Robust multi-criteria ranking with additive value models and holistic pair-wise preference statements, European Journal of Operational Research, 228 (1), 169-180, 2013.

Angilella S., Greco S., Lamantia F., Matarazzo B., Assessing non-additive utility for multicriteria decision aid, European Journal of Operational Research, 158 (3), 734-744, 2004.

Marichal J.L. ve Roubens M., Determination of weights of interacting criteria from a reference set, European Journal of Operational Research, 124 (3), 641-650, 2000.

Benabbou N., Gonzales C., Perny P., Viappiani P., Minimax regret approaches for preference elicitation with rank-dependent aggregators, EURO Journal on Decision Processes, 3 (1-2), 29-64, 2015.

Salo A.A. ve Hämäläinen R.P., Preference ratios in multiattribute evaluation (prime)-elicitation and decision procedures under incomplete information, IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics - Part A, 31 (6), 533-545, 2001.

Sarabando P. ve Dias L.C., Simple procedures of choice in multicriteria problems without precise information about the alternatives’ values, Computers & Operations Research, 37 (12), 2239-2247, 2010.

Ahn B.S. ve Park K.S., Comparing methods for multiattribute decision making with ordinal weights, Computers & Operations Research, 35 (5), 1660-1670, 2008.

Branke J., Corrente S., Greco S., Gutjahr W.J., Using indifference information in robust ordinal regression, International Conference on Evolutionary Multi-Criterion Optimization, Guimarães-Portekiz, 205-217, 29 Mart-1 Nisan 2015.

Branke J., Corrente S., Greco S., Gutjahr W., Efficient pairwise preference elicitation allowing for indifference, Computers & Operations Research, 88, 175-186, 2017.

Karakaya G. ve Köksalan M., An interactive approach for bi-attribute multi-item auctions, Annals of Operations Research, 245 (1-2), 97-119, 2016.

Pirlot M. ve Vincke P., Semiorders: Properties, Representations, Applications, Springer Science & Business Media, 2013.

Silberberg E. ve Suen W.C., The structure of economics: A mathematical analysis, McGraw-Hill, New York, A.B.D., 2001.

Nicholson W. ve Snyder C., Microeconomic theory: Basic Principles and extensions, Thomson/South-Western, Ohio, A.B.D., 2008.

Ulu C. ve Köksalan M., An interactive approach to multicriteria sorting for quasiconcave value functions, Naval Research Logistics, 61 (6), 447-457, 2014.

Karakaya G. ve Köksalan M., An interactive approach for multi-attribute auctions, Decision Support Systems, 51, 299-306, 2011.

Karakaya G., Köksalan M., Ahipaşaoğlu S.D., Interactive algorithms for a broad underlying family of preference functions, European Journal of Operational Research, 265, 248-262, 2018.

Lokman B. ve Köksalan M., Finding highly preferred points for multi-objective integer programs, IIE Transactions, 46 (11), 1181-1195, 2014.

Lokman B., Köksalan M., Korhonen P.J., Wallenius J., An interactive algorithm to find the most preferred solution of multi-objective integer programs, Annals of Operations Research, 245 (1), pp. 67-95, 2016.

Bickerstaffe G. ve Ridgers B., Ranking of business schools, Journal of Management Development, 26 (1), 61-66, 2007.

Peters K., Business school rankings: content and context, Journal of Management Development, 26 (1), 49-53, 2007.

Keeney R.L., See K.E., von Winterfeldt D., Evaluating Academic Programs: With Applications to U.S. Graduate Decision Science Programs, Operations Research, 54 (5), 813-828, 2006.

Liu N.C. ve Cheng Y., The Academic Ranking of World Universities, Journal Higher Education in Europe, 30 (2), 127-136, 2005.

Millot B., International rankings: Universities vs. higher education systems, International Journal of Educational Development, 40, 156-165, 2015.

Hazelkorn E., Rankings and the Reshaping of Higher Education: The Battle for World-Class Excellence, Palgrave Macmillan, New York, A.B.D., 2015.

Köksalan M. ve Tuncer C., A DEA-Based Approach to Ranking Multi-Criteria Alternatives, International Journal of Information Technology & Decision Making, 8 (1), 29-54, 2009.

Köksalan M., Büyükbaşaran T., Özpeynirci Ö., Wallenius J., A Flexible Approach to Ranking with an Application to MBA Programs, European Journal of Operational Research, 201, 470-476, 2010.

R. Steuer R.E., Multiple Criteria Optimization: Theory, Computation, and Application, John Wiley & Sons, New York, A.B.D., 314-318, 1986.

Köksalan M., Multiple criteria decision making with discrete alternatives, Doktora Tezi, State University of New York, Buffalo, 1984.

Times Higher Education, World University Rankings 2018, https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2018/world-ranking#!/page/0/length/25/sort_by/rank/sort_order/asc/cols/stats. Yayın tarihi Eylül 2017. Erişim tarihi Mart 6, 2018.

Steuer R.E., Multiple Criteria Optimization: Theory, Computation, and Application, John Wiley & Sons, New York, A.B.D., 326-330, 1986.




Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.